Ukioq atuarfiusoq nutaaq aallarteqqissimalerpoq. IMAK-imi ilaasortatta neriulluarneq piga-lugu sulineq aallartippaat; taamaattorli sullivimmi atukkanik aallaaveqartumik aammalu atuartitsinermut angusaqarfiulluartumut ilikkarsarluartitsiviusussamullu nukiit atugassat pullaartinneqajaarnissaat ernumassutigaarput.
Politikkerit qinigaasimasut tamarmik soqutigisariaqarpaat qanorluunniit nunarput aningaa-sarsiornikkut inissisimanerliortigigaluarpat inatsisit isumaqatigiissutillu malitsissallugit – oqimaaqatigiittariaqarpugummi. Innuttaasut inatsisitigut sakkortuumik piumaffigineqarput malinninnissaannut.
Sullivimmi atukkat
Suliffimmi sumiluunniit sulineq pitsaasumik aallartilluaraangat, suleqatigiinnermik peqa-taatitsinermillu aallussiffiusut, sulisunut sullitanullu ingerlaavartumik sulerusussuseqarneq nuannersumillu ingerlaaqatigiinneq pisarpoq.
Ukiut kingulliit pingasut ingerlaneranni ilaasortatsinnit saaffiginnissutaasartut uippakajaar-nermut (Stress) tunngasut aallaavigalugit ukioq manna aasaanerani atuanngiffeqarnissap tungaanut ilaasortatsinnut apeqqutinik akisassanik IMAK-ip allattoqarfianiit nasiussuinikuu-vugut. Ilaasortatsinnut apeqqutigisatta ilagaat, sullivimmi uippakajaarnermik eqqugaasarneq qanoq annertutiginersoq aperineqartut ilisimaarineraat aammalu qanoq annertutigisumik nalaanneqartarnersoq.
Ilimageriikkatsitut akissutini ersersinneqarpoq ilaasortatta akornanni uippakajaarneq anner-tusigaluttuinnartumik atuuttoq, allaat sulisut ataasiakkaat sivisuumik sulinngittariaqarne-rannik kinguneqartarluni.
Uippakajaarluni napparsimaneq inummiit inummut assigiinngitsunik tunuliaquteqarsinnaa-voq, pissutaasut makkuusinnaallutik: Akissaatitigut inuuniarnikkullu amigaateqarneq, klas-siniit klassinut ullormiit ullormut taartaatitaasaqattaarneq, atuarfimmi sinaakkutit ersarluttut kiisalu inuttut nalaatat atukkallu sulianut oqimaareersunut akulerunneri. Ilaasortatta erseq-qissumik oqariartuutigivaat, sullivimmi atukkat sakkortusisorujussuusut aammalu ilinniar-titsisunut atuarfimmullu kikkunnit tamanit piumaffiginninneq annertorujussuusoq, tamatu-malu kinguneraa uippakajaanermik nalaataqartartut amerligaluttuinnarnerat.
Nunatsinni ilinniartitsisussaqarniarneq ilungersunarluinnartumiippoq ukiunilu aggersuni ilinniartitsisutut sulisut amerliartorsinnaanngillat, soraarninngortussat amerlammata ilin-niartitsisutullu naammassisut amigareersut tamarmik ilinniartitsisutut sulilertaratik.
Taamaattumik Namminersorlutik Oqartussat Kommunillu sulisitsisutut, sullivimmi avata-ngiisitigullu atukkat pitsaanerpaaffissaaniitinniarlugit maannakkut iliuuseqarfigisariaqarpaat.
Iliuuseqarnermi siunertaasariaqarpoq ilinniartitsisut sivisuumik atorfimminni sulisinnaa-nissaat aammalu sullitanut pitsaassusilimmik sullissisinnaanissaat. Sulisitsisut minner-paamik pingaartittariaqarpaat sulisoq kinaluunniit uippakajaarneq peqqutigalugu nappar-simalersimasoq tapersersussallugu sulileqqinniarneranilu suleqatigissallugu.
Misissuinitsinni ilaasortatta oqariartuutigaat suliffimminni suleqatit uippakajaarlutik sulin-ngittariaqaleraangata, suleqataasut aamma sutigut tamatigut kalluarneqartartut.
Sullitat eqqorneqartarput suleqataasullu sunnerneqartarlutik, kingunerisarpaalu sullitanut pitsaassusilimmik ilikkartitsiniarnerup pitsaassusaata apeqquserneqarsinnaalernera.
Misissuinitsinnilu akissutigineqartutigut malunnarpoq sulisitsisut sulisuminnut pitsaasumik aqqutissiuussisinnaanerannik tapersersuisinnaanerannillu sinaakkutinik amigaateqartoqar-toq.
Kommunit sipaarniarnerminni Meeqqat atuarfiannut sipaarniuteqarnerat malunnaqaaq, tamannalu atuartitsinerup pitsaasusaanut aamma pinngitsoorani sunniuteqartartoq ilaa-sortatsinnit apuunneqarpoq. Ilinniartitsisut atuartitsinerminni atortussaminnik tamakkiisunik pissarsisinnaanngillat, atuakkat fagini atorneqarsinnaasut killilerujussuit pigineqarmata, atuarfiillu ilaanni ilikkagassatut anguniakkat anguniaruminaatsinneqartarput atuartitsinermut atortussat pigineqanngimmata.
Kommuninilu annertuumik sipaarfigineqartoq kipiluttunartorujussuanngortoq tassaavoq, ilinniartitsisut fagerisaminni naleqquttumik pikkorissatarnissaasa ineriartortinneqarnissaa-salu tunulliunneqarnerat.
Kommunit, Namminersorlutik Oqartussat IMAK-ilu meeqqat atuarfianni ilinniartitsisunik atorfinitsitsisarnerup kommuninut nuunneqarneranut atatillugu isumaqatigiissuteqarput pikkorissartarnerup ilinniaqqittarnerullu attattuinnarnissaanut tunngassuteqartumik. Isuma-qatigiissut maannakkut kommuninit malinneqanngilaq qitiusumiillu pikkorissartarnermut ilinniaqqinnermillu aningaasaliissutaasartut allanut atorneqarlutik nungulluinnalerput.
Qulaani taaneqareersut innersuussutigalugit oqaatigisariaqarpoq kommuninit atuarfik pillugu inatsit tamakkiisumik atuutsinneqanngitsoq aammalu atuartut sinerissamiittut inatsit malil-lugu assigiimmik periarfissaqarniartussaagaluartut assigiinngeqisunik atugassaqarlutik inis-sisimatinneqarlutik.
Ilinniartitsisut amerlanerulernissaannut iliuuseqartariaqarpugut
Nunatsinni ilinniartitsisunngorniartartut amerleqqissappata aammalu ilinniartitsisunngor-nikut meeqqat atuarfiani sulilertartut amerlisassagutsigit sullivimmi atukkat pitsaanerulluin-nalernissaannut politikkerit iliuuseqaqataasariaqarput.
Ullumikkut ilinniartitsisunngorusullutik aallartittartut ikippallaarput aammalu ilinniartitsisun-ngorniarlutik naammassigaangamik meeqqat atuarfiani sulilertartut ikillutik.
Ilinniartitsisutut sulinissamut kajunginnginermut tunngaviusunut ilaapput nunatsinni ilinniar-titsisunut akissarsiat annikippallaaleqqanerat aammalu nunatsinni sullivinni piumasaqaate-qarfiunerpaanut ilaasutut ilinniartitsisut annertuumik tatisimaneqaleqqanerat.
Ullumikkut ilinniartitsisut meeqqallu atuarfiani pisortat sulinermini pinngitsooratik takussu-tissiorlutillu naluaarsuisussaapput suleqatiginnittussaapput makkuninnga: atuartuutinut, angajoqqaanut kommunip iluani sulisitsisunut, Kommunip iluani immikkoortortaqarfiit assi-giinngitsut minnerunngitsumillu Namminersorlutik Oqartussanut.
Ilinniartitsisup aamma atuartuutigisani tamaasa angajoqqaat påeqatigalugit immikkut fagi-nilu tamani atuarnerminni anguniagassaannik pilersitseqatigisussaavai, taakkulu atuarnerup ingerlanerani ingerlaavartumik nalilersueqatigisartussaallugit.
Ilinniartitsisutut sulinissaq kajungernartuussappat sivisuumillu suliffiusinnaassappat politik-kerit piumassuseqartariaqarput ilinniartitsisut akissaatitigut atukkatigullu pitsaanerusumik atugaqalernissaannut. Ingerlaavartumik ilinniartitsisut fagerisaminnik pikkorissartarneri ilinniaqqinnerilu allallu periarfissaasut atorlugit inerisarneqartuarnissaannut pisariaqavippoq taamaaliornikkummi sullivimmilu atukkatigut pitsaassusilimmik kivitsinissaq qanillineqar-sinnaammat.
Nunatsinni angajoqqaat meeqqaminnik aallussilluartut amerlanerusariaqarput.
Siullertut erseqqissaatigerusupparput angajoqqarpassuaqarmat meeqqamit atuarnerannik tapersersuilluartunik angusarissaartitserusuttunik. Angajoqqaat nersualaarusuppagut meeq-qami atuarneranni tapersersuiuarnerannut, naak ilaanni angajoqqaat ilaannut ilungersunar-taraluartoq, ilisimaaralugu meerarisaq atuarnermini atuaqatigiittullu suli pitsaanerusumik angusaqarluarsinnaagaluartoq. Akuttunngilarmi malunniuttarluni atuaqatigiit iliuuseqarfigi-niarnerini alloriarsinnaanngitsutut inissisimalertarneq, tassani ersarittarpoq atuaqatigiinni angajoqqaat aaliangersimasut suleqataallutik kivitsiniarsarinerminni angajoqqaaqatitik peqa-taanngitsut maqaasilluinnartarmatigit.
Siusinnerusukkut IMAK-imit oqariartuutigisarparput, nunatsinni angajoqqaat oqaaseqartar-tuanik pisariaqartitsisoqartoq, imaluunniit kommunit tamarmik Meeqqat atuarfianni siuler-suisoqarnermik nukittorsaasariaqartut atuarfiup siulersuisui oqartussaassuseqarnerutillugit. Tamannami meeqqat atuarfiaani inatsimmi periarfissaareermat. Taakkuussammata sumiif-fimminni anguniakkanik siammarterisussat aammalu piginneqatigiilluni kajungeqatigiiffiu-sumik aallussisinnaasut.
Pingaarnerpaatut meerartagut ileqqorissaartuunissaannik atuartutullu kultureqalernissaan-nik pigisaqalersittariaqarpagut, tamannalu allannguisariaqarfik annerpaamik angajoqqaaniip-poq. Angajoqqaat akisussaaqataallutik peqataasariaqarput meeqqat atuarfiani atuartut ataa-vartumik nuannersumik anguniagaqaqatigiiffiusumik atuaqatigiinnerat pilersissagutsigu.
IMAK-imi ilaasortatta amerlasuut kissaatigivaat angajoqqaanut politikkerinullu tusaaneqar-tussanik iliuuseqarnissaq. Ilinniartitsisut sulinerminni meeqqat atuarfiani atuartunit akuer-saarneqarsinnaanngitsumik nukersorfigineqarnermikkut aammalu oqaatsitigut persarineqar-tarnermikkut atukkat sakkortuallaaleqqammata. Ilinniartitsisut naammatsilluinnarput, iliusis-saaruteqqasarpullu atuartuutit sivitsortumik inuttut atugarisatik pillugit avatangiisiminnut tutsitsisartunut.
IMAK-imit allatuulli kissaatigiuarparput meeqqat angerlarsimaffiup avataanut inissinneqar-tartut minnerpaaffissaaniittariaqaraluartut, allanngortoqarnissaanut ukua siunnersuutige-rusuppagut:
- 1.
Atuartut ikioqqullutik nilliajuartut sukkasuumik tunngiusumik pisariaqatitaannik aammalu tarnikkut ikiorserneqartarnissaat anguneqartariaqarpoq. - 2.
Angajoqqaat ilinniartitsusut suleqatitut isiginneriaasiat allanngortariaqarnersoq, ilinniartitsisut amerlasuut kissaatigigaluarpaammi atuarfik angerlarsimaffillu suleqatigiilluarnerussasut meeqqat ilinniarnissaa eqqarsaatigalugu.
Qulaani taakkartukkakka tamarluinnarmik pingaaruteqarluinnarput, taamaattumik nunatsinni atuartitaaneq ilinniartitaanerlu kivinneqassappata politikkerit nunatsinni inuuniarnikkut atuk-kat piaarnerpaamik oqinnerulersittariaqarpaat aningaasaliiffigineqartussanillu tulleriiaarine-rup nalilersoqqinnissa pinngitsoorneqarsinnaanngilaq. Taakkualu saniatigut allaqqunneqar-sinnaanngilaq, inatsisartut naalakkersuisullu aningaasarsiorfissamik nutaamik piaarnerpaa-mik periarfissiinissaat nunatsinni innuttaaqataasugut neriuuteqarluta aammalu pilersueqa-taanissamut nukissaqassagutta.